بریس یکی از پرکاربردترین ابزارها در درمان و کنترل مشکلات اسکلتی‌عضلانی است. بسیاری از افراد وقتی نام بریس را می‌شنوند، فقط به گردنبند طبی یا کمربندهای طبی فکر می‌کنند؛ در حالی که بریس‌ها گروه بزرگی از ارتزهای پزشکی هستند که برای حمایت، اصلاح، محدود کردن حرکت، کاهش درد یا جلوگیری از پیشرفت برخی ناهنجاری‌ها استفاده می‌شوند.

در مشکلاتی مثل اسکولیوز، درد و آسیب زانو، افتادگی پا، ناپایداری مچ، دفورمیتی‌های اندام تحتانی، مشکلات گردن و ستون فقرات، انتخاب بریس مناسب می‌تواند بخشی مهم از برنامه درمانی باشد. البته باید توجه داشت که هر بریس برای هر فرد مناسب نیست و انتخاب آن باید بر اساس تشخیص دقیق، سن بیمار، شدت مشکل، ناحیه درگیر و هدف درمان انجام شود.

در این مقاله، با انواع بریس ارتوپدی، کاربرد هرکدام، تفاوت بریس‌های آماده و سفارشی و نکات مهم در استفاده صحیح از آن‌ها آشنا می‌شویم.

بریس چیست؟

بریس یا Brace نوعی وسیله کمکی پزشکی است که برای حمایت، هدایت، تثبیت، اصلاح یا محدود کردن حرکت یک بخش از بدن طراحی می‌شود. در اصطلاح تخصصی، بسیاری از بریس‌ها زیرمجموعه ارتزها (Orthoses) قرار می‌گیرند.

بریس ممکن است برای اهداف مختلفی تجویز شود، از جمله:

• کاهش درد
• محافظت از مفصل یا استخوان آسیب‌دیده
• جلوگیری از پیشرفت دفورمیتی
• اصلاح راستای اندام
• کمک به راه رفتن
• تثبیت پس از آسیب یا جراحی
• کنترل حرکت در دوران توانبخشی

بریس‌ها می‌توانند نرم، نیمه‌سخت یا سخت باشند و به‌صورت آماده یا سفارشی ساخته شوند.

بریس‌ها بر چه اساسی دسته‌بندی می‌شوند؟

برای درک بهتر انواع بریس، می‌توان آن‌ها را از چند زاویه دسته‌بندی کرد.

1) بر اساس ناحیه بدن

• بریس گردن
• بریس ستون فقرات
• بریس زانو
• بریس مچ پا و کف پا
• بریس اندام تحتانی پیشرفته

2) بر اساس هدف درمان

• بریس حمایتی
• بریس اصلاحی
• بریس بی‌حرکت‌کننده
• بریس عملکردی
• بریس توانبخشی

3) بر اساس ساخت

• بریس آماده
• بریس سفارشی

4) بر اساس میزان کنترل حرکت

• بریس نرم
• بریس نیمه‌سخت
• بریس سخت

این دسته‌بندی کمک می‌کند کاربر بهتر بفهمد چرا یک بریس برای یک مشکل ساده مناسب است، اما برای مشکل دیگر باید از مدل تخصصی‌تر استفاده شود.

انواع بریس ستون فقرات

بریس‌های ستون فقرات از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین انواع بریس هستند. این گروه برای مشکلات گردن، ناهنجاری‌های ستون فقرات، بعضی شکستگی‌ها و موارد پس از جراحی استفاده می‌شوند.

بریس گردنی نرم

بریس گردنی نرم یا Soft Cervical Collar معمولاً برای حمایت نسبی از گردن و کاهش حرکات ناگهانی به کار می‌رود. این نوع بریس در مواردی مانند:

• دردهای عضلانی گردن
• اسپاسم عضلانی
• برخی آسیب‌های خفیف
• دوره کوتاه پس از کشیدگی گردن

ممکن است تجویز شود.

این بریس سبک‌تر و راحت‌تر از انواع سخت است، اما قدرت بی‌حرکت‌سازی آن کمتر است.

بریس گردنی سخت

بریس‌های گردنی سخت برای محدود کردن بیشتر حرکت گردن استفاده می‌شوند. این مدل‌ها در شرایطی به کار می‌روند که نیاز به کنترل دقیق‌تر حرکات مهره‌های گردنی وجود دارد.

یکی از معروف‌ترین نمونه‌ها، بریس فیلادلفیا است.

بریس فیلادلفیا

بریس Philadelphia Collar یکی از شناخته‌شده‌ترین بریس‌های گردنی سخت است. این مدل برای تثبیت بهتر گردن در برخی آسیب‌ها، دوره پس از جراحی و بعضی مشکلات ساختاری استفاده می‌شود.

مزیت اصلی این بریس، کنترل بیشتر حرکات گردن نسبت به نوع نرم است.

بریس هالو

Halo Brace یکی از تخصصی‌ترین بریس‌های گردنی است که برای بی‌حرکت‌سازی شدید مهره‌های گردنی در برخی شکستگی‌ها و آسیب‌های جدی استفاده می‌شود. این بریس ساختاری پیشرفته‌تر دارد و معمولاً در شرایط خاص و زیر نظر تیم تخصصی استفاده می‌شود.

بریس مینروا

بریس Minerva برای کنترل حرکات گردن و قسمت فوقانی تنه طراحی می‌شود. این مدل در برخی آسیب‌های گردنی یا پس از برخی مداخلات جراحی کاربرد دارد و نسبت به گردنبندهای ساده، کنترل بیشتری ایجاد می‌کند.

بریس TLSO

بریس TLSO مخفف Thoraco-Lumbo-Sacral Orthosis است؛ یعنی ارتزی که ناحیه سینه‌ای، کمری و خاجی ستون فقرات را پوشش می‌دهد. از این بریس برای موارد زیر استفاده می‌شود:

• کنترل حرکت ستون فقرات کمری و سینه‌ای
• بعضی شکستگی‌ها
• برخی انحرافات ستون فقرات
• حمایت پس از جراحی

بریس CTLSO

این بریس نسبت به TLSO گسترده‌تر است و از ناحیه گردن تا بخش‌های سینه‌ای، کمری و خاجی را پوشش می‌دهد. در مواردی که باید کنترل وسیع‌تری روی ستون فقرات انجام شود، از این نوع بریس استفاده می‌شود.

انواع بریس اسکولیوز

یکی از مهم‌ترین جستجوهای کاربران درباره بریس، مربوط به بریس اسکولیوز است. اسکولیوز به انحراف جانبی ستون فقرات گفته می‌شود و در برخی کودکان و نوجوانان، بریس می‌تواند به کاهش پیشرفت انحنا کمک کند.

نکته مهم این است که بریس اسکولیوز معمولاً برای کنترل یا کند کردن پیشرفت انحراف استفاده می‌شود، نه اینکه در همه بیماران ستون فقرات را کاملاً صاف کند.

بریس بوستون

Boston Brace یکی از رایج‌ترین بریس‌های اسکولیوز است. این بریس معمولاً از پلاستیک ساخته می‌شود و بیشتر برای انحرافات ناحیه سینه‌ای-کمری و کمری استفاده می‌شود.

ویژگی مهم آن:

• طراحی فشرده‌تر
• قابلیت استفاده زیر لباس
• کاربرد گسترده در نوجوانان در حال رشد

بریس میلواکی

Milwaukee Brace از قدیمی‌ترین و معروف‌ترین بریس‌های اسکولیوز است. این مدل بلندتر است و یک بخش گردنی هم دارد. در برخی الگوهای خاص انحنا و مواردی که نیاز به کنترل بیشتر وجود دارد، ممکن است استفاده شود.

بریس شنو (Chêneau)

بریس Chêneau و مدل‌های مشابه آن، با رویکرد سه‌بعدی‌تری برای اصلاح الگوی انحنا طراحی می‌شوند. این نوع بریس بیشتر در تنظیمات سفارشی و تخصصی مورد توجه قرار می‌گیرد.

بریس ویلمینگتون

Wilmington Brace نوعی بریس سفارشی تنه‌ای است که برای برخی بیماران مبتلا به اسکولیوز طراحی می‌شود و براساس قالب بدن فرد ساخته می‌شود.

بریس‌های شبانه: Providence و Charleston

بعضی بریس‌های اسکولیوز فقط در زمان خواب استفاده می‌شوند. این بریس‌ها برای برخی بیماران خاص و با توجه به نوع انحنا، سن و وضعیت رشد انتخاب می‌شوند. مزیت احتمالی آن‌ها، راحتی بیشتر نسبت به مصرف تمام‌وقت است؛ اما انتخابشان کاملاً وابسته به ارزیابی تخصصی است.

انواع بریس زانو

بریس‌های زانو از پرجستجوترین انواع بریس هستند، چون مشکلات زانو در ورزشکاران، سالمندان و حتی افراد با فعالیت روزمره زیاد شایع است.

1) بریس پیشگیرانه

این نوع بریس بیشتر در برخی ورزش‌ها برای کاهش خطر آسیب‌دیدگی استفاده می‌شود. اگرچه در عمل رایج است، اما اثربخشی آن در همه شرایط یکسان نیست.

2) بریس عملکردی

بریس عملکردی برای زانوهای ناپایدار، به‌ویژه پس از آسیب رباط‌ها مثل ACL یا MCL استفاده می‌شود. هدف این بریس، افزایش پایداری و کنترل بهتر حرکات مفصل است.

3) بریس تخلیه‌کننده فشار

این نوع بریس که به آن Unloader Brace هم گفته می‌شود، در برخی بیماران مبتلا به آرتروز یک‌طرفه زانو کاربرد دارد. این بریس سعی می‌کند بخشی از فشار را از کمپارتمان درگیر بردارد و به کاهش درد کمک کند.

4) بریس پاتلوفمورال

این مدل برای مشکلات مرتبط با کشکک زانو و درد جلوی زانو استفاده می‌شود. در مواردی که کشکک مسیر حرکتی مناسبی ندارد یا دچار بی‌ثباتی نسبی است، این بریس می‌تواند کمک‌کننده باشد.

5) بریس توانبخشی

پس از برخی جراحی‌ها یا آسیب‌های شدید، از بریس‌های توانبخشی برای محدود کردن کنترل‌شده حرکت و محافظت از بافت در حال ترمیم استفاده می‌شود.

6) زانوبند یا اسلیو فشاری

این مدل ساده‌تر از بریس‌های مفصل‌دار است و بیشتر برای:

• حمایت سبک
• افزایش حس عمقی
• ایجاد گرما
• کاهش احساس ناپایداری خفیف

استفاده می‌شود.

انواع بریس مچ پا و کف پا

در این بخش، مهم‌ترین نوع بریس مچ پا یعنی AFO را باید بشناسیم.

AFO چیست؟

AFO مخفف Ankle-Foot Orthosis است؛ یعنی ارتز مچ پا و کف پا. این وسیله از پشت ساق تا کف پا امتداد دارد و برای کنترل موقعیت مچ، بهبود الگوی راه رفتن و جلوگیری از افتادگی پا استفاده می‌شود.

AFO در مشکلات مختلفی کاربرد دارد، از جمله:

• افتادگی پا
• سکته مغزی
• ام‌اس
• فلج مغزی
• آسیب عصبی
• ضعف عضلات مچ پا
• ناپایداری مزمن مچ

AFO سخت

این مدل حرکت مچ پا را تا حد زیادی محدود می‌کند و بیشترین ثبات را فراهم می‌سازد. زمانی استفاده می‌شود که کنترل و محافظت اولویت بالاتری نسبت به آزادی حرکت داشته باشد.

AFO مفصل‌دار

در این مدل، لولا یا مفصل در ناحیه مچ طراحی می‌شود تا حرکت کنترل‌شده‌تری امکان‌پذیر باشد. این نوع برای بیمارانی مناسب است که هم به حمایت نیاز دارند و هم مقداری حرکت عملکردی باید حفظ شود.

AFO کربنی

AFO کربنی وزن سبک‌تر و عملکرد دینامیک‌تری دارد و در برخی بیماران فعال‌تر، می‌تواند در راه رفتن کمک مؤثری ایجاد کند.

AFO شبانه

این نوع بریس بیشتر هنگام خواب استفاده می‌شود تا موقعیت پا حفظ شود و از کوتاهی عضلات یا بدتر شدن بعضی دفورمیتی‌ها جلوگیری شود.

AFO آماده و سفارشی

AFO ممکن است به‌صورت آماده تولید شود، اما در کودکان، دفورمیتی‌ها، مشکلات عصبی‌عضلانی یا شرایط پیچیده‌تر، معمولاً AFO سفارشی انتخاب مناسب‌تری است.

سایر انواع مهم بریس و ارتز

برای تکمیل مقاله، خوب است به چند نوع دیگر هم اشاره کنیم.

FO یا ارتز کف پا

برای حمایت از قوس پا، توزیع فشار و کمک به بعضی مشکلات کف پا استفاده می‌شود.

KO یا ارتز زانو

عنوان کلی‌تری برای انواع بریس‌های زانو است.

KAFO

Knee-Ankle-Foot Orthosis از ران یا اطراف زانو تا مچ و کف پا امتداد دارد و برای بیمارانی استفاده می‌شود که هم زانو و هم مچ پا نیاز به کنترل دارند.

HKAFO

این مدل از مفصل ران تا زانو، مچ پا و کف پا را دربر می‌گیرد و در مشکلات پیچیده‌تر نورولوژیک یا حرکتی به کار می‌رود.

بریس آماده بهتر است یا سفارشی؟

یکی از مهم‌ترین سوالات کاربران درباره انواع بریس این است که بریس آماده بخرند یا سفارشی تهیه کنند.

بریس آماده

مزایا:

• دسترسی سریع‌تر
• هزینه کمتر
• مناسب‌تر برای مشکلات ساده‌تر یا موقت

محدودیت‌ها:

• تطابق کمتر با فرم بدن
• احتمال فشار نامناسب
• کارایی پایین‌تر در دفورمیتی‌ها و مشکلات پیچیده

بریس سفارشی

مزایا:

• تطابق بهتر با آناتومی بدن
• توزیع فشار دقیق‌تر
• مناسب برای کودکان، دفورمیتی‌ها و مشکلات پیچیده
• امکان اصلاحات تخصصی‌تر

محدودیت‌ها:

• زمان ساخت بیشتر
• هزینه بالاتر

در مجموع، برای بسیاری از مشکلات ساده، بریس آماده ممکن است کافی باشد؛ اما در کودکان، انحرافات ساختاری، مشکلات عصبی‌عضلانی یا درمان‌های اصلاحی، معمولاً بریس سفارشی انتخاب دقیق‌تری است.

چه زمانی از بریس استفاده می‌شود؟

بسته به نوع مشکل، بریس می‌تواند در شرایط مختلفی تجویز شود، از جمله:

• آسیب‌های ورزشی
• دردهای اسکلتی‌عضلانی
• ناهنجاری‌های رشدی
• انحراف ستون فقرات
• پس از جراحی
• شکستگی‌ها
• ضعف عضلانی یا عصبی
• بی‌ثباتی مفاصل
• برخی موارد آرتروز

اما نکته کلیدی این است که بریس نباید خودسرانه انتخاب شود؛ چون بریس نامناسب نه‌تنها مفید نیست، بلکه ممکن است وضعیت بیمار را بدتر کند.

عوارض استفاده نادرست از بریس

استفاده غیرصحیح از بریس می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند، از جمله:

• زخم فشاری
• درد
• تحریک پوستی
• محدودیت حرکتی بیش از حد
• ضعف عضلانی در استفاده طولانی و نادرست
• تشدید دفورمیتی
• اختلال در الگوی راه رفتن
• کاهش اثربخشی درمان

به همین دلیل، فیت شدن، تنظیم، آموزش استفاده و پیگیری دوره‌ای اهمیت زیادی دارد.

چه زمانی باید برای انتخاب بریس به متخصص مراجعه کرد؟

اگر هر یک از شرایط زیر وجود دارد، مراجعه به پزشک متخصص یا ارتوتیست ضروری است:

• درد مداوم یا بدترشونده
• انحراف واضح اندام یا ستون فقرات
• ناپایداری مفصل
• افتادگی پا
• مشکلات راه رفتن
• سابقه جراحی یا آسیب شدید
• کودک در حال رشد با دفورمیتی یا مشکل حرکتی
• نیاز به بریس طولانی‌مدت

در این شرایط، انتخاب تخصصی بریس می‌تواند تأثیر مهمی در کیفیت درمان داشته باشد.

جمع‌بندی

بریس‌ها گروه متنوعی از ارتزهای پزشکی هستند که برای حمایت، اصلاح، تثبیت و کنترل حرکت بخش‌های مختلف بدن استفاده می‌شوند. وقتی درباره انواع بریس صحبت می‌کنیم، منظور فقط یک گردنبند یا زانوبند ساده نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از ابزارهای درمانی شامل بریس‌های گردنی، بریس‌های ستون فقرات، بریس‌های اسکولیوز، بریس‌های زانو، AFO و ارتزهای پیشرفته اندام تحتانی را در بر می‌گیرد.

انتخاب بریس مناسب به عوامل مختلفی مثل نوع بیماری، شدت مشکل، سن بیمار، هدف درمان و نیاز به ساخت سفارشی بستگی دارد. به همین دلیل، استفاده از بریس باید با ارزیابی تخصصی و پیگیری مناسب همراه باشد تا بهترین نتیجه درمانی حاصل شود.

سوالات متداول