اگر متوجه شدهاید سر نوزادتان اغلب به یک سمت متمایل است، برای نگاه کردن یک طرف را ترجیح میدهد یا گردن خود را بهراحتی به هر دو سمت نمیچرخاند، ممکن است با وضعیتی به نام تورتیکولی نوزادان یا کجی گردن نوزاد روبهرو باشید.
تورتیکولی یکی از مشکلات نسبتاً شایع در ماههای نخست زندگی است. در این وضعیت، معمولاً یکی از عضلات گردن بهویژه عضله استرنوکلیدوماستوئید دچار کوتاهی، سفتی یا محدودیت حرکتی میشود. در نتیجه، سر کودک به یک سمت خم و چانه به سمت مخالف متمایل میشود.
تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در بسیاری از موارد، با ارزیابی تخصصی، تمرینهای اصلاحی، اصلاح وضعیت قرارگیری و فیزیوتراپی میتوان دامنه حرکت گردن را بهبود داد و احتمال مشکلاتی مانند کجی سر نوزاد یا پلاژیوسفالی را کاهش داد.
نکته مهم: این مقاله برای اطلاعرسانی است و جایگزین معاینه پزشک یا متخصص نیست. اگر سر نوزاد همیشه به یک سمت قرار میگیرد یا حرکت گردن او محدود است، ارزیابی زودهنگام توصیه میشود.
آنچه در این مطلب خواهید خواند:
تورتیکولی در نوزادان چیست؟
تورتیکولی نوزادان نوعی اختلال وضعیتی در گردن است که باعث میشود سر کودک معمولاً به یک سمت خم شود و چانه به سمت مخالف بچرخد. این وضعیت ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا طی هفتههای اول پس از تولد آشکار شود.
در بسیاری از منابع، این مشکل با عنوان تورتیکولی عضلانی مادرزادی نیز شناخته میشود. در این نوع، یک سمت از عضلات گردن کوتاهتر یا سفتتر است و کودک نمیتواند گردن خود را با دامنه طبیعی به هر دو سمت حرکت دهد.
نوزاد مبتلا به تورتیکولی ممکن است:
بهمرور دچار عدم تقارن در سر یا صورت شود.
سرش را بیشتر به یک سمت نگه دارد.
در چرخاندن گردن به یک جهت محدودیت داشته باشد.
هنگام شیر خوردن، نگاه کردن یا خوابیدن یک سمت را ترجیح دهد.
در زمان قرار گرفتن روی شکم، سر خود را نامتقارن نگه دارد.
علائم تورتیکولی در نوزادان چیست؟
شدت علائم تورتیکولی در همه نوزادان یکسان نیست. برخی کودکان فقط کمی تمایل به نگاه کردن به یک سمت دارند، اما در بعضی موارد محدودیت حرکت گردن واضحتر است.
۱. کج بودن سر به یک سمت
یکی از شایعترین نشانهها این است که سر نوزاد دائماً به یک طرف خم شده و چانه او به سمت مخالف قرار دارد. این حالت ممکن است هنگام بیداری، خوابیدن، شیر خوردن یا بازی دیده شود.
۲. محدود شدن حرکت گردن
ممکن است نوزاد نتواند سر خود را بهراحتی به هر دو سمت بچرخاند. بعضی نوزادان هنگام تلاش برای چرخش به جهت محدودشده، بیقراری میکنند یا مقاومت نشان میدهند.
۳. ترجیح یک جهت برای نگاه کردن
کودک ممکن است همیشه به یک سمت نگاه کند، فقط در همان جهت به صدا یا اسباببازی واکنش نشان دهد یا موقع شیر خوردن از یک سینه راحتتر باشد.
۴. صاف شدن یک طرف یا پشت سر
وقتی نوزاد برای مدت طولانی سر خود را در یک وضعیت نگه میدارد، فشار مداوم میتواند باعث صاف شدن بخشی از جمجمه شود. این حالت ممکن است با پلاژیوسفالی یا کجی سر نوزاد همراه باشد.
اگر صاف شدن سر بیشتر در ناحیه پشت سر دیده میشود، مطالعه مقاله علت صاف بودن پشت سر نوزاد و درمان آن نیز میتواند مفید باشد.
۵. مشکل در شیر خوردن از یک سمت
برخی نوزادان به دلیل محدودیت گردن، هنگام قرار گرفتن در یک جهت خاص برای شیر خوردن راحت نیستند و ممکن است از آن سمت بیقرار شوند.
۶. عدم تقارن خفیف در صورت یا گوشها
در صورت باقی ماندن تورتیکولی برای مدت طولانی، ممکن است عدم تقارن خفیفی در فرم صورت، موقعیت گوشها یا شکل جمجمه ایجاد شود. این مورد نیازمند ارزیابی دقیقتر است.
در کلینیک ارتوپد فنی کاویان کلینیک، خدمات تخصصی ارزیابی، اسکن کف پا، اسکن سهبعدی، طراحی و ساخت کفی طبی و کفش طبی سفارشی با توجه به شرایط هر بیمار ارائه میشود، همچنین جهت ساخت لایه ها و رویه های کفی از جنس خاص استفاده می شود تا نهایت راحتی برای بیمار به دست آید. فوم های استفاده شده نیز از بهترین مواد تهیه می شوند و کفیهای طبی سفارشی کاویان کلینیک دارای ۱۸ ماه گارانتی هستند.استفاده از اسکن سهبعدی و ارزیابی تخصصی کف پا کمک میکند تا کفی یا کفش طبی با دقت بالاتر و متناسب با ساختار پا طراحی و ساخته شود.
علاوه بر این، در کلینیک ارتوپد فنی کاویان کلینیک خدماتی مانند پروتز چشم، پروتز دست، پروتز سینه مصنوعی، پروتز زیبایی، پروتز زیر زانو، پروتز بالای زانو، پروتز انگشت دست، بریس پا، بریس کمر و بریس دست نیز ارائه میشود.
برای دریافت مشاوره، ارزیابی تخصصی و رزرو نوبت میتوانید با شمارههای ۰۲۱۹۱۰۰۸۸۸۱ و ۰۲۱۹۱۰۰۴۴۸۱ تماس بگیرید، از طریق واتساپ به شماره ۰۹۳۶۷۰۷۱۹۶۰ پیام دهید یا از طریق لینک نوبتدهی آنلاین (رزور نوبت آنلاین) اقدام کنید. همچنین میتوانید برای آموزش های بیشتر صفحه اینستاگرام یا آپارات مجموعه را دنبال کنید.
علت تورتیکولی در نوزادان چیست؟
علت تورتیکولی در همه نوزادان یکسان نیست. در بیشتر موارد، مشکل به کوتاهی یا سفتی عضلات یک سمت گردن مرتبط است؛ اما عوامل مختلفی میتوانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
وضعیت قرارگیری نوزاد در رحم
کمبود فضا در رحم، چندقلویی، قرارگیری ثابت جنین در یک وضعیت یا فشار طولانیمدت ممکن است باعث ایجاد محدودیت در عضلات گردن شود.
فشار یا کشیدگی عضلات در زمان تولد
در برخی زایمانها، عضلات گردن ممکن است تحت فشار یا کشش قرار گیرند. این موضوع میتواند در ایجاد تورتیکولی عضلانی نقش داشته باشد.
ترجیح یک سمت پس از تولد
اگر نوزاد بهطور مداوم به یک سمت خوابیده یا نگاه کند، این عادت میتواند محدودیت حرکتی گردن و عدم تقارن سر را تشدید کند.
عوامل کمتر شایع عصبی، بینایی یا اسکلتی
در موارد نادر، کجی گردن ممکن است به مشکلات ساختاری مهرههای گردن، اختلالات بینایی، مسائل عصبی یا علل دیگر ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، ارزیابی تخصصی اهمیت دارد؛ بهخصوص اگر علائم شدید، ناگهانی یا غیرمعمول باشند.
ارتباط تورتیکولی با کجی سر و پلاژیوسفالی
تورتیکولی و تغییر فرم سر نوزاد میتوانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند. وقتی نوزاد بهدلیل محدودیت گردن، همیشه سر خود را روی یک ناحیه قرار میدهد، فشار مداوم به همان قسمت از جمجمه وارد میشود. این وضعیت میتواند احتمال صاف شدن یک سمت سر یا پشت سر را افزایش دهد.
برای آشنایی دقیقتر با این موضوع، مقاله درمان کجی جمجمه نوزاد را بخوانید.
اگر تغییر شکل جمجمه متوسط تا شدید باشد یا با اصلاح وضعیت بهبود کافی نداشته باشد، ممکن است متخصص درباره روشهای تکمیلی مانند اصلاح فرم سر نوزاد و درمان دفورمیتی جمجمه تصمیمگیری کند.
آیا تورتیکولی نوزاد خطرناک است؟
تورتیکولی در بسیاری از نوزادان، بهویژه زمانی که زود تشخیص داده شود، قابل کنترل و درمان است. با این حال، نادیده گرفتن علائم یا تأخیر در ارزیابی میتواند باعث شود محدودیت حرکت گردن بیشتر شود یا عدم تقارن سر و صورت تشدید شود.
عوارض احتمالی تورتیکولی درماننشده یا دیر تشخیصدادهشده میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کاهش انعطافپذیری و دامنه حرکت گردن
- صاف شدن یک سمت یا پشت سر
- عدم تقارن سر و صورت
- ترجیح مداوم یک سمت برای نگاه کردن یا شیر خوردن
- تأثیر بر برخی الگوهای حرکتی در موارد شدید یا طولکشیده
بنابراین، اگر کودک سر خود را بهطور ثابت در یک جهت نگه میدارد، بهتر است منتظر نمانید که مشکل حتماً خودبهخود برطرف شود.
درمان تورتیکولی در نوزادان چگونه انجام میشود؟
درمان تورتیکولی نوزاد معمولاً غیرجراحی است و برنامه درمانی باید با توجه به سن کودک، شدت محدودیت گردن، وجود یا نبود تغییر شکل جمجمه و علت زمینهای تنظیم شود.
فیزیوتراپی و ارزیابی تخصصی
یکی از روشهای اصلی درمان، ارزیابی و فیزیوتراپی تخصصی است. متخصص، دامنه حرکت گردن، وضعیت سر، عضلات گردن و الگوی حرکتی نوزاد را بررسی میکند و تمرینهای مناسب را به والدین آموزش میدهد.
هدف درمان معمولاً شامل این موارد است:
- بهبود دامنه حرکت گردن
- کاهش سفتی یا کوتاهی عضلات
- تقویت کنترل سر و گردن
- پیشگیری از تشدید عدم تقارن سر
- آموزش نحوه صحیح قرار دادن و بغل کردن نوزاد
تمرینهای کششی ملایم
تمرینهای کششی ممکن است بخشی از برنامه درمان باشند؛ اما والدین نباید بدون آموزش تخصصی گردن نوزاد را بکشند یا به آن فشار وارد کنند.
هر تمرین باید متناسب با سمت درگیر، میزان محدودیت حرکت و سن نوزاد آموزش داده شود. انجام نادرست تمرینها ممکن است باعث بیقراری، ناراحتی یا تشدید مشکل شود.
اصلاح وضعیت قرارگیری نوزاد
اصلاح موقعیت نوزاد در زمان بیداری، شیر خوردن، بازی و بغل کردن، بخش مهمی از درمان است. بهطور مثال، میتوان محرکهای دیداری مانند اسباببازی یا صدا را در سمتی قرار داد که نوزاد کمتر به آن نگاه میکند تا به چرخاندن گردن تشویق شود.
زمان دمر بودن در بیداری
قرار دادن نوزاد روی شکم در زمان بیداری و فقط تحت نظارت کامل والدین میتواند به تقویت عضلات گردن و شانهها کمک کند. زمان دمر بودن باید متناسب با سن و تحمل نوزاد افزایش یابد.
نوزاد برای خواب باید طبق توصیههای ایمنی خواب، به پشت خوابانده شود. زمان دمر بودن فقط در بیداری و با نظارت مستقیم انجام شود.
بررسی و درمان دفورمیتی جمجمه
در برخی کودکان، تورتیکولی با تغییر فرم سر همراه است. در این شرایط، علاوه بر درمان گردن، لازم است فرم جمجمه نیز ارزیابی شود.
در موارد انتخابشده و بر اساس نظر متخصص، ممکن است استفاده از ارتز کرانیال یا کلاه فرمدهی سر نوزاد مورد بررسی قرار گیرد. این روش برای همه نوزادان لازم نیست و باید بعد از ارزیابی دقیق پیشنهاد شود.
جراحی؛ فقط در موارد محدود
اکثر نوزادان به جراحی نیاز ندارند. جراحی معمولاً فقط در شرایط خاص، محدودیت شدید و پایدار، یا زمانی مطرح میشود که روشهای غیرجراحی در مدت مناسب نتیجه کافی نداشته باشند. تصمیم در این مورد باید توسط تیم درمانی متخصص گرفته شود.
چه زمانی باید برای تورتیکولی نوزاد به پزشک یا متخصص مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بهتر است نوزاد ارزیابی شود:
- سر نوزاد تقریباً همیشه به یک سمت متمایل است.
- نوزاد گردن خود را به یک طرف نمیچرخاند.
- هنگام چرخاندن سر به یک سمت بیقرار یا ناراحت میشود.
- پشت سر یا یک سمت سر در حال صاف شدن است.
- نوزاد برای شیر خوردن از یک سمت مشکل دارد.
- یک توده، سفتی یا برجستگی در عضله گردن احساس میشود.
- علائم با گذشت زمان بهتر نمیشوند یا رو به بدتر شدن هستند.
- کجی گردن ناگهانی شروع شده است.
- علائم همراه با تب، بیحالی، استفراغ، کاهش اشتها یا علائم غیرعادی دیگر دیده میشوند.
در این شرایط، ارزیابی توسط پزشک کودکان و در صورت نیاز ارجاع به فیزیوتراپیست کودکان، متخصص ارتوپدی یا سایر متخصصان مرتبط ضروری است.
آیا تورتیکولی نوزاد در خانه درمان میشود؟
مراقبتهای خانگی میتوانند بخش مؤثری از درمان باشند؛ اما جایگزین ارزیابی تخصصی نیستند. پس از آموزش صحیح، والدین میتوانند به بهبود وضعیت کودک کمک کنند.
تغییر جهت محرکهای دیداری
اسباببازی، نور ملایم، صدا و حتی محل ایستادن والدین را در سمت مخالف جهت ترجیحی نوزاد قرار دهید تا کودک برای نگاه کردن، گردن خود را به آن سمت بچرخاند.
اصلاح وضعیت شیردهی
در زمان شیر دادن، وضعیت نوزاد را طوری تنظیم کنید که برای نگاه کردن به شما، مجبور شود گردن خود را به سمتی بچرخاند که کمتر از آن استفاده میکند.
بغل کردن متقارن نوزاد
هنگام بغل کردن، حمل کردن و بازی با کودک، از قرار گرفتن همیشگی سر او در یک جهت جلوگیری کنید.
انجام تمرینهای تجویزشده
فقط تمرینهایی را انجام دهید که پزشک یا فیزیوتراپیست به شما آموزش داده است. از ماساژ شدید، فشار دادن گردن یا کشش خودسرانه پرهیز کنید.
جمعبندی
تورتیکولی در نوزادان یا کجی گردن نوزاد معمولاً با خم شدن سر به یک سمت، محدودیت چرخش گردن و ترجیح دادن یک جهت برای نگاه کردن شناخته میشود. تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب، میتواند به بهبود دامنه حرکت گردن و کاهش احتمال بروز مشکلاتی مانند کجی سر یا صاف شدن پشت سر کمک کند.
اگر متوجه شدید نوزادتان گردن خود را بهطور طبیعی حرکت نمیدهد، سرش همیشه به یک سمت متمایل است یا فرم سر او در حال تغییر است، بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید.
برای آشنایی بیشتر با روشهای بررسی تغییر شکل جمجمه، میتوانید مقاله اصلاح فرم سر نوزاد و درمان دفورمیتی جمجمه را مطالعه کنید.
در کلینیک ارتوپد فنی کاویان کلینیک، خدمات تخصصی ارزیابی، اسکن کف پا، اسکن سهبعدی، طراحی و ساخت کفی طبی و کفش طبی سفارشی با توجه به شرایط هر بیمار ارائه میشود، همچنین جهت ساخت لایه ها و رویه های کفی از جنس خاص استفاده می شود تا نهایت راحتی برای بیمار به دست آید. فوم های استفاده شده نیز از بهترین مواد تهیه می شوند و کفیهای طبی سفارشی کاویان کلینیک دارای ۱۸ ماه گارانتی هستند.استفاده از اسکن سهبعدی و ارزیابی تخصصی کف پا کمک میکند تا کفی یا کفش طبی با دقت بالاتر و متناسب با ساختار پا طراحی و ساخته شود.
علاوه بر این، در کلینیک ارتوپد فنی کاویان کلینیک خدماتی مانند پروتز چشم، پروتز دست، پروتز سینه مصنوعی، پروتز زیبایی، پروتز زیر زانو، پروتز بالای زانو، پروتز انگشت دست، بریس پا، بریس کمر و بریس دست نیز ارائه میشود.
برای دریافت مشاوره، ارزیابی تخصصی و رزرو نوبت میتوانید با شمارههای ۰۲۱۹۱۰۰۸۸۸۱ و ۰۲۱۹۱۰۰۴۴۸۱ تماس بگیرید، از طریق واتساپ به شماره ۰۹۳۶۷۰۷۱۹۶۰ پیام دهید یا از طریق لینک نوبتدهی آنلاین (رزور نوبت آنلاین) اقدام کنید. همچنین میتوانید برای آموزش های بیشتر صفحه اینستاگرام یا آپارات مجموعه را دنبال کنید.
سوالات متداول
آیا تورتیکولی باعث کجی سر نوزاد میشود؟
بله، وقتی نوزاد بهدلیل محدودیت حرکتی گردن، سر خود را دائماً روی یک سمت قرار میدهد، فشار مداوم میتواند باعث صاف شدن یک بخش از سر شود. برای آشنایی بیشتر، مقاله کجی سر نوزاد یا پلاژیوسفالی چیست؟ را مطالعه کنید.
آیا فیزیوتراپی برای تورتیکولی نوزاد دردناک است؟
تمرینهای درمانی باید ملایم، تدریجی و متناسب با شرایط نوزاد باشند. ممکن است کودک در شروع تمرینها کمی بیقراری کند، اما هدف درمان ایجاد درد نیست. برنامه تمرینی باید توسط متخصص آموزش داده شود.
درمان تورتیکولی نوزاد چقدر زمان میبرد؟
مدت درمان به سن نوزاد در زمان شروع درمان، شدت محدودیت گردن، میزان همکاری در انجام تمرینها و وجود مشکلات همراه بستگی دارد. بهطور کلی، هرچه ارزیابی و درمان زودتر انجام شود، احتمال بهبود سریعتر بیشتر است.
آیا همه نوزادان مبتلا به تورتیکولی به جراحی نیاز دارند؟
خیر. بیشتر موارد با روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، اصلاح وضعیت و تمرینهای خانگی آموزشدادهشده مدیریت میشوند. جراحی فقط در شرایط خاص و با نظر تیم درمانی مطرح میشود.
در خانه چه کمکی میتوان به نوزاد مبتلا به تورتیکولی کرد؟
تغییر جهت اسباببازی و محرکهای دیداری، اصلاح وضعیت شیردهی، بغل کردن متقارن و افزایش تدریجی زمان دمر بودن در بیداری و زیر نظر والدین میتواند کمککننده باشد. انجام حرکات کششی باید فقط با آموزش متخصص انجام شود.
آیا صاف شدن پشت سر نوزاد همیشه به تورتیکولی مربوط است؟
خیر. صاف شدن پشت سر میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، اما تورتیکولی یکی از عوامل مهم آن است؛ زیرا باعث میشود کودک سر خود را بیشتر در یک وضعیت نگه دارد. برای بررسی بیشتر، مطلب علت صاف بودن پشت سر نوزاد و درمان آن را بخوانید.
چه زمانی ممکن است کلاه فرمدهی سر برای نوزاد مطرح شود؟
اگر تغییر فرم جمجمه متوسط تا شدید باشد یا با روشهای اولیه بهبود کافی نداشته باشد، متخصص ممکن است ارزیابی برای کلاه فرمدهی سر نوزاد یا ارتز کرانیال را پیشنهاد دهد. این روش باید بر اساس سن، شدت دفورمیتی و شرایط اختصاصی کودک انتخاب شود.
آیا ماساژ برای تورتیکولی نوزاد مفید است؟
برخی روشهای دستی یا ماساژ ملایم ممکن است در برنامه درمانی جای داشته باشند، اما فقط باید طبق توصیه و آموزش متخصص انجام شوند. ماساژ شدید یا حرکات خودسرانه گردن نوزاد توصیه نمیشود.
